Dit is het eerste deel van een nieuwe reeks op Garderobe Royale over koninklijke juwelen uit de Belgische koninklijke familie die verloren zijn gegaan. Juwelen met een geschiedenis, een verhaal, en een pijnlijk einde.
Vandaag, 25 juli 2026, is het exact 150 jaar geleden dat koningin Elisabeth van België werd geboren. De Beierse hertogin die in 1900 trouwde met de toekomstige koning Albert I en zo een van de meest geliefde koninginnen uit de Belgische geschiedenis werd. Een vrouw die viool speelde, schilderde, als verpleegster aan het front stond tijdens de Eerste Wereldoorlog en tot op hoge leeftijd de wereld bleef verkennen. Een bijzondere verjaardag dus, en een mooie aanleiding om te beginnen met een reeks die me al lang na aan het hart ligt.

Want koningin Elisabeth had juwelen. Prachtige juwelen. En niet alle zijn er nog.
Het juweel: een Cartier-diadeem uit 1912
Het stuk dat centraal staat in dit eerste deel is een diamanten diadeem van Cartier, vervaardigd rond 1910. Het gaat om een zogenaamde “garland style” tiara: een elegante, bloemenguirlande-stijl die typisch was voor het begin van de twintigste eeuw. De tiara is opgebouwd uit diamanten in een millegrain-zetting, een techniek waarbij de stenen worden omlijst door een fijne rand van kleine metaalkorreltjes, en bevat scrolls, blad- en rankenmotieven en een grote centrale diamant in kussenvorm.
Elisabeth droeg de tiara laag over het voorhoofd, in de toenmalige modieuze bandeau-stijl, een stijlkeuze die goed te zien is op de portretten die van haar werden gemaakt in de jaren 1910 en 1920, waarbij ze de diadeem soms ook combineerde met een stoffen tulband eronder. Het is een look die zelfs vandaag nog verrassend modern aanvoelt.
Een tiara voor de grote momenten
Koning Albert verwierf de Cartier-tiara rond 1910, en koningin Elisabeth droeg hem voor het eerst voor een reeks portretten in de jaren 1910. Daarna werd hij een vaste metgezel bij de meest uiteenlopende grote gelegenheden.
Ze droeg hem bij het burgerlijke én het religieuze huwelijk van haar zoon kroonprins Leopold met prinses Astrid van Zweden in 1926, een van de meest spraakmakende koninklijke huwelijken van die jaren. Daarna volgden nog het bezoek van de Belgische koninklijke familie aan het Vaticaan in 1930, het huwelijk van haar dochter prinses Marie-José met kroonprins Umberto van Italië in Rome datzelfde jaar, en de inauguratiegala van koningin Juliana van Nederland in Amsterdam in 1948.
Het laatste optreden van de tiara op Elisabeths hoofd was bij het bal ter gelegenheid van het huwelijk van haar kleinzoon koning Boudewijn in 1960, vijf jaar voor haar dood. Een waardig sluitstuk voor decennia van trouwe dienst.
Hoe de tiara de familie verliet
En dan begint het moeilijkste deel van dit verhaal.
Iets voor Elisabeth in 1965 overleed, liet ze de Cartier-tiara na aan haar zoon Leopold, de voormalige Leopold III, die in 1951 had geabdiceerd na de zogenaamde Koningskwestie. Zijn tweede vrouw, Lilian Baels, verscheen namelijk al enkele weken voor haar dood met het juweel, en bleef het ook in de jaren erna nog dragen.
Na Leopold’s dood in 1983 erfde Lilian de tiara als persoonlijk eigendom. En in 1987 nam ze een beslissing die tot op vandaag pijn doet in koninklijke kringen: ze verkocht de tiara terug aan Cartier, volgens de geruchten zonder dat ze koning Boudewijn of koningin Fabiola hiervan op de hoogte stelde.
De connectie tussen Lilian en het huis Cartier was er overigens al langer: haar zus Lydia Baels was getrouwd met Jean-Jacques Cartier, het hoofd van de Londense tak van het juweliershuis. Of die familieband iets te maken had met de beslissing om de tiara net aan Cartier te verkopen, we zullen het nooit zeker weten.
Wat we wél weten, is dat de tiara vandaag in het archief van Cartier bewaard wordt en regelmatig tentoongesteld wordt. Zo was hij recent nog te zien in de grote Cartier-tentoonstelling in het Victoria & Albert Museum in Londen. De tiara is er dus nog, alleen niet meer voor de Belgische koninklijke familie.
Wat als?
Het is verleidelijk om te fantaseren. Wat als Lilian de tiara had gehouden, of had doorgegeven aan de familie? Zou hij op het hoofd van Mathilde hebben geschitterd? Op dat van Elisabeth? De tiara past perfect in de stijl van stukken die het Belgische hof vandaag draagt, subtiel, klassiek, tijdloos. Of wat als de Belgische koninklijke familie het diadeem zou terugkopen van Cartier? Of met hen afspraken zou maken rond een (semi-permanente) bruikleen? Dat zou echt een grote droom van me zijn die uitkomt.
Maar de geschiedenis liep helaas anders…


Leuk om je zomerreeksen weer te lezen!
Ik acht de kans dat Cartier deze diadeem ooit nog verkoopt of uitleent nihil.
Om meer over Lilian en haar zéér dominante karakter te weten te komen is het nieuwe boek van Vincent Dujardin (biografie van koning Boudewijn) heel interessant. Zij was echt degene die de broek droeg in de familie, tot frustratie van de regering, en daar is pas verandering in gekomen toen Fabiola in Boudewijns leven kwam. De beslissing om zo’n familiejuweel te verkopen past perfect bij haar karakter.
Professor Senelle heeft ooit over Lilian Baels gezegd dat ze een helleveeg was die voor geen reden vatbaar was.
Ze was heel dominant en heel intelligent, dat is zeker. Misschien had ze haar gaven in andere omstandigheden op een betere manier kunnen gebruiken?
Eerst en vooral, proficiat @Jelka met deze rubriek.
In feite is het “onvergeeflijk” wat er met de Belgische juwelen gebeurd is.
Leopold II zou de juwelen van zijn moeder en zijn zuster, Charlotte, keizerin van Mexico, gebruikt hebben om “zijn” Kongo-Vrijstaat te helpen financieren. Hij zag trouwens liever bakstenen dan diamanten. De bakstenen heeft hij in de Koninklijke Schenking ondergebracht.
Ik heb ooit ergens gelezen dat Koningin Marie-Henriette bepaald had dat haar juwelen ten allen tijde terbeschikking moesten blijven van de “zittende” koningin en nooit mochten vervreemd worden. Daar is geen rekening mee gehouden en haar juwelen werden verdeeld onder haar dochters.
Koningin Elisabeth heeft dan weer de meeste van haar juwelen aan haar lievelingszoon Leopold III nagelaten en zijn 2′ echtgenote Lilian Baels heeft zonder de minste scrupules alles verkocht. Wat er met de juwelen van Astrid gebeurd is weet ik niet. (Van Prins Karel is geweten dat hij een tiara (van Charlotte van Mexico, denk ik) nagelaten heeft aan zijn zuster Marie-José)
Van Fabiola weten we dat ze een deeltje nagelaten heeft aan Mathilde maar veel stukken, zoals de Spaanse kroon en haar Tunesische parure, zijn verdwenen (of mogen het daglicht niet zien bij de koninklijke familie).
Wat zal Paola met haar juwelen doen waarvan sommige toch door Koningin Astrid gedragen zijn ? En met de diamanten die zij tijdens het staatsbezoek aan Congo gekregen heeft van Mevr Kabila ?
Het is erg dat het binnen de Belgische koninklijke familie niet mogelijk is te doen wat alle andere monarchieën wel gedaan hebben nl. alle juwelen in een fonds onderbrengen.
Ik kijk uit naar het volgende artikel !
Ik denk dat de tiara van keizerin Charlotte naar prinses clementine gegaan is en nu via haar huwelijk en kinderen in de familie Bonaparte zit. Albert en Elisabeth hadden wel voor de mogelijke bruid van prins Karel de Fabergetiara gekocht en die heeft hij zeker aan zijn zus Marie José nagelaten waarna haar kinderen het ook verkocht hebben …
Uiterst pijnlijk dat deze tiara ooit verkocht is. Het idee van de bruikleen bij Cartier lijkt mij fantastisch. Ik duim met jou mee Jelka. Wat is er verder gebeurd met het Stockholmdiadeem, het Francodiadeem en nog andere juwelen. Hopelijk blijft de art deco tiara in het bezit van de hoofdlijn van onze monarchie. Hoog tijd dat men werk maakt van een stichting zodat alles bij elkaar blijft. Je kan dan nog altijd stukken uitlenen voor bv een huwelijk. Top trouwens dat de nieuwe tiara van Eleonore van Belgische makelij is.
Wat een pareltje en wat jammer (en heel bijzonder dat het überhaupt mogelijk was) dat Lilian de tiara heeft verkocht!
Dat de meeste koninklijke families juwelen in fondsen onder brengen, zodat ze gedragen kunnen worden door meerdere familieleden en niet verkocht kunnen worden, is zo gek nog niet…
prachtig deze reeks , zeer pijnlijk die verkoop aan cartier, heb ook een catalogus met verkoop van juwelen, ook stukken van koningin Astrid, enkele jaren geleden , na overlijden Lilian, hopelijk geeft koningin Paola de diadeem door aan Elisabeth, het zou erg zijn moest die ook verdwijnen
Wat een schitterend juweel en met zo veel charme gedragen passend in het tijdsbeeld.
Dank Jelka!